WESTOUTER – Een kwarteeuw na het faillissement van het Ieperse spraaktechnologiebedrijf Lernout & Hauspie gaan medeoprichter Pol Hauspie en onderzoeksrechter op rust Henri Heimans af en toe samen lunchen. In een dubbelinterview met VRT NWS blikken ze terug op het fraudeonderzoek dat hen ooit tegenover elkaar plaatste. Hauspie, destijds de enige van de 21 beklaagden die schuld bekende, houdt vast aan die bekentenis. “Hebben wij gefraudeerd? Ja.”
In Westouter zitten Pol Hauspie en Henri Heimans naast elkaar voor het interview met journalist Sofie Pattyn. Tijdens het onderzoek zaten ze aan weerszijden van de tafel. Heimans leidde het strafonderzoek, Hauspie moest uitleggen hoe het bedrijf dat hij samen met Jo Lernout had opgericht zijn omzetcijfers had opgeblazen. Jaren later zocht Hauspie zelf opnieuw contact. Intussen spreken ze geregeld af.
Van de Westhoek naar de Amerikaanse beurs
Jo Lernout en Pol Hauspie richtten hun bedrijf in 1987 op. Ze ontwikkelden software waarmee computers spraak konden herkennen en taal konden verwerken en vertalen. In de streek rond Ieper en Poperinge vonden ze kapitaal bij lokale ondernemers en andere kleine beleggers. Wie investeerde, zag hoe een bedrijf uit de Westhoek in enkele jaren internationaal doorbrak.
In 1995 kreeg Lernout & Hauspie als eerste Belgische technologiebedrijf een notering op de Amerikaanse technologiebeurs Nasdaq. Twee jaar later investeerde Microsoft 70 miljoen dollar. In 1999 opende toenmalig prins Filip in Ieper Flanders Language Valley, een bedrijvenpark naar het voorbeeld van Silicon Valley. Op zijn hoogtepunt was Lernout & Hauspie op de beurs zo’n 8 miljard euro waard.
Eind 2000 kwamen de omzetcijfers onder druk te staan na onderzoek van The Wall Street Journal. De aandelenkoers kelderde en in 2001 ging het bedrijf failliet. Voor de Westhoek betekende dat ook de val van een onderneming waarin veel beleggers uit de eigen streek geld hadden gestoken.
Hoe de omzet op papier groeide
Heimans werkte naar eigen zeggen ongeveer vijf jaar intensief aan het strafonderzoek. Zijn team moest honderden dozen met stukken en meer dan tien miljoen e-mails doorzoeken. De onderzoeksrechter liet het dossier digitaliseren om die hoeveelheid informatie te kunnen verwerken.
Een centrale vraag was waar de omzet vandaan kwam. Volgens Heimans boekte Lernout & Hauspie inkomsten uit transacties met zogenoemde taallabs, bedrijven die het zelf had opgezet en mee financierde. Die labs kregen technologie die nog in ontwikkeling was. De financiering liep via bankleningen waarvoor aandelen van Lernout & Hauspie als waarborg dienden. Zo kon het bedrijf hogere kwartaalcijfers voorleggen terwijl het nog volop werkte aan producten die het op de markt wilde brengen.
Een van de opvallendste onderdelen van het onderzoek speelde zich af in Zuid-Korea. Volgens Heimans werden voor een controle door accountantskantoor KPMG kantoren ingericht met computers en mensen die zich voordeden als medewerkers van een taallab. Het lab had volgens hem geen echte activiteiten. Hauspie zegt dat hij bij die constructie geen rol speelde en toen niet meer instond voor het dagelijks bestuur. Hij erkent wel dat de hoge omzetcijfers hem opvielen en dat hij had moeten ingrijpen.
Van schuldbekentenis tot schadevergoeding
Hauspie vertelt dat hij tijdens de verhoren gaandeweg anders naar zijn eigen rol ging kijken. Hij beschrijft zijn bekentenis als een bevrijding. Volgens hem hielp het dat Heimans hem tijdens de gesprekken met respect behandelde. De gepensioneerde onderzoeksrechter herinnert zich vooral het laatste verhoor in Gent. Toen hij daarna naar zijn auto liep, zag hij Hauspie vanuit een raam naar hem zwaaien.
Het strafproces begon in 2007. In 2010 veroordeelde het Gentse hof van beroep Jo Lernout en Pol Hauspie voor onder meer valsheid in geschrifte. Beiden kregen vijf jaar cel, waarvan twee jaar voorwaardelijk. In 2021 volgde een uitspraak over de schadevergoeding. De twee oprichters en vier voormalige directeurs werden veroordeeld tot betaling van ruim 655 miljoen euro aan 4.336 aandeelhouders.
Aan tafel gaat het intussen over andere zaken
Tijdens hun lunches praten Hauspie en Heimans volgens Hauspie vooral over wat hen vandaag bezighoudt, zoals de oorlog in Oekraïne en de situatie in Gaza. Ze spreken ook over het netwerk waarmee Hauspie ervaren ondernemers in contact brengt met mensen die een eigen zaak willen starten, onder meer in Zuid-Afrika.
Heimans ziet in Hauspie iemand die veel soberder leeft dan in de jaren waarin Lernout & Hauspie internationaal doorbrak. Hauspie zegt op zijn beurt dat de gesprekken met Heimans hem hebben geholpen om onder ogen te zien wat hij verkeerd had gedaan. Die gesprekken begonnen ooit in een verhoorkamer. Vandaag maken ze zelf tijd om elkaar te zien.
Bron: Sofie Pattyn, VRT NWS — het dubbelinterview met Pol Hauspie en Henri Heimans.